Cumhuriyet Döneminde Askeri Okullar

Yukarıda bahsedildiği gibi Osmanlı’dan derin köklerini alan askeri okullar, Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşuyla birlikte farklı bir döneme  girmiştir. Askeri okullar “Cumhuriyet’in koruyucusu” , “Batıcı” ve “Atatürk ilkeleri”ni temsil eden eğitim kurumları olarak varlıklarını sürdürmüşlerdir.

Cumhuriyet öncesi ve sonrası dönüşümü anlamak için Kuleli Askeri Lisesi anlamlı bir örnektir. Öncelikle okulun fiziksel dönüşümünden bahsedilecek olursa, Mondros Ateşkes Antlaşması’ndan ötürü İstanbul’u işgal eden İtilaf Devletleri adına okul “depo ve transit ambarı” olarak kullanılmak üzere İngilizlere teslim edilmiştir.

Ardından İngilizlerce “Yetimler Okulu” olarak Ermenilere verilmiştir. Okuldaki askeri öğrenciler ise eşyalarıyla birlikte Kâğıthane’deki çadırlara yerleştirilmiştir. İstanbul’da evi olan öğrencilerin evlerine gitmelerine izin verilmiştir. Savaş ve işgalden ötürü okulda aksayan eğitim, ilk olarak Ekim 1920’de Maçka’daki Silahhane’nin yanındaki karakol binasında sürdürülmeye çalışılmıştır.

Bir ara Beylerbeyi Sarayı yanındaki eski Jandarma Okulu binasında da eğitim faaliyetlerine devam eden okul, İstanbul’un kurtuluşu olan 6 Ekim 1923 tarihine kadar burada kalmıştır. 2. Dünya Savaşı’na kadar ise bugünkü binasında eğitim öğretime devam etmiştir. Ancak savaşın çıkmasıyla 1941’de Konya’ya nakledilen ve boşaltılan kışla, altı yıl boyunca 1.000 yataklı Cildiye Hastanesi ile Boğaz Nakliyat Komutanlığı olarak kullanılmıştır.

Cumhuriyet Döneminde Askeri Okullar

Savaşın ardından, Kuleli Askeri  Lisesi ve Akşehir’deki Maltepe Askeri Lisesi kışlaya taşınmıştır. Kuleli Kışlası’nda iki ayrı okul olarak faaliyet gösteren Kuleli ve Maltepe askeri liseleri, 1950 yılında birleştirilmiştir. Okul bugünkü şeklini ise tamirat ve eklemelerle 1969 yılında almıştır.

Peki eğitim müfredatı Cumhuriyet döneminde nasıl bir içerik almıştır? Askeri okullardaki eğitim Millî Eğitim Bakanlığı (MEB) müfredatına göre, harp okullarındaki ise YÖK’e göre düzenlenmiştir. Ayrıca Cumhuriyet dönemi boyunca değişen dış politika anlayışı gereğince atılan NATO üyeliği veya Avrupa Birliği (AB) adaylığı gibi adımlar, bu okulları da etkilemiştir.

AB’ye uyum kapsamında eğitim alanında uyum şartı sebebiyle sivil okullarda istenen değişimler, askeri liselerin de MEB’e bağlı olması sebebiyle benzer değişimlere uğramıştır. AB öğrenci değişim programlarından askeri öğrenciler de yararlanmış, ERASMUS gibi öğrenci değişim proje programlarına katılmışlardır.

Askeri liselerdeki ders içerikleri Cumhuriyet öncesi dönemle kıyaslanacak olursa; Osmanlı döneminde var olan Arapça ve Farsça dersleri kaldırılmış; yerlerine Batılı yabancı dil dersleri getirilmiştir. Yeni ders programında eskisinden farklı olarak ayrıca “İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük”, “Çağdaş Türk ve Dünya Tarihi” dersleri getirilmiştir ki, sivil liselerdeki derslerle aynıdır.

Seçmeli derslere bakıldığında ise zorunlu olan Türkçe dersinin yanı sıra “Osmanlı Türkçesi” adı altında bir ders verildiği görülmektedir. Yine zorunlu olan “Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi” dersinin yanı sıra, seçmeli olarak “Kur’an-ı Kerim, Hz. Muhammed’in Hayatı, Temel Dinî Bilgiler” dersleri de yer almaktadır. Okulda, 1975-76 öğretim yılına kadar MEB’e bağlı liselerin fen kolu programı uygulanmıştır.

Bu tarihte kolej sistemine geçilmiş, daha önce üç yıl olan öğretim süresi hazırlık sınıfının açılmasıyla dört yıla çıkarılmıştır. 2005-2006 eğitim-öğretim yılından itibaren MEB tarafından lise öğretiminin dört yıla çıkarılmasına paralel olarak, hazırlık sınıfı kaldırılarak 9’uncu sınıftan başlayarak yeni programa geçilmiştir.

Harp okullarındaki eğitim programı; kara, deniz ve hava olmak üzere lisans eğitimi veren okullarda ders müfredatı YÖK’e bağlıdır. Öğrenciler hem subay hem de bir lisans diplomasıyla mezun olurlar. Çalışmaya başladıkları andan itibaren devlet memuru sıfatı taşımaktadırlar.

Kara Harp Okulu, Kara Kuvvetleri Komutanlığı ve Jandarma Genel Komutanlığı’na subay yetiştiren askeri yükseköğretim kurumudur ve eğitim süresi dört yıldır. Okulda mühendislik (endüstri ve sistem, elektronik, makine, inşaat, bilgisayar, harita), işletme, kamu yönetimi, sosyoloji ve uluslararası ilişkiler lisans programlarında eğitim verilmektedir.

Öğrenciler birinci sınıfta kendi lisans programlarına ait ortak dersler alırken, diğer yıllarda mesleki dersler de almaya başlarlar. Yabancı dile verilen önem, Osmanlı dönemindeki gibi aynı hassasiyettedir ancak İngilizce, Almanca, Arapça, Çince, Fransızca, Rusça ve Yunanca gibi farklı dillere yönelme olmuştur.

Deniz Harp Okulu, aslında 2. Meşrutiyet sonrasında İngiltere Deniz Harp Okulu’nun eğitim programı örnek alınarak kendi eğitim programını kurmuş bir okuldur. İngiliz kökenli bu program, 1909 yılından itibaren uygulamaya konulmuştur.

Balkan Savaşı yıllarında okulun eğitim sistemi değiştirilmiş ve dört yıllık Bahriye Mektebi’nden mezun olanlar, bir yıl okul gemisinde “deniz talebesi” olarak, ardından üç yıl donanmada “mühendis” olarak eğitim görüp daha sonra üsteğmen rütbesi ile asıl görevlerine başlamışlardır.

Cumhuriyet döneminde; Bahriye Mektebi’ne ilk olarak 1924 yılında güverte, makine ve kâtip sınıflarında okutulmak üzere öğrenci alınmıştır. Bu dönemde güverte ve makine sınıfları için öğretim süresi, bir yılı hazırlık sınıfı olmak üzere dört yıldır. Mezun olanlar, okul gemisinde “deniz talebesi” olarak gördükleri bir yıllık eğitimi takiben mühendis (teğmen) rütbesi ile donanmada göreve başlamışlardır. 1928 yılına gelindiğinde, “Heybeliada Bahriye Mektebi”, “Deniz Lisesi” adını alarak askeri liselerin müfredat programlarını uygulayan bir okula dönüşmüştür.

Bu eğitim şekli sadece iki yıl uygulanmış, Deniz Lisesi ve Deniz Çekirdek Okulu Heybeliada’daki tesislerde tekrar birleştirilerek adı “Deniz Harp Okulu ve Lisesi” olmuştur. 1953 yılına kadar Deniz Harp Okulu’nun eğitim-öğretim süresi, bir yılı teorik öğretimle okulda ve bir yılı pratik eğitimle donanmada olarak iki yıl olmuştur.

1953 yılından itibaren dört yıllık layn sistemine geçilmiştir. 1969-1970 eğitim-öğretim yılında eğitim ilk üç yılı öğrenci, dördüncü yılı Layn Okulu ve 1970-1971 yılından itibaren de Subay Temel İhtisas adı altında subay olarak sınıf okullarında okunacak şekilde yeniden düzenlenmiştir.

1974-1975 eğitim-öğretim yılından itibaren öğretim süresi dört yıla çıkarılarak eğitim-öğretim sistemi; elektrik-elektronik, makine, yöneylem araştırması-yönetim, kontrol sistemleri, gemi inşa, oşinografi, uluslararası ilişkiler bilim dalları çerçevesinde şekillendirilmiş ve ilk mezunlar 1977-1978 yılında verilmiştir.

1984 yılında eğitim-öğretim sistemi yeniden değerlendirilmiş; bilimsel ve teknolojik gelişmelere paralel olarak yöneylem araştırması/yönetim, makine ve elektrik/elektronik (muhabere, bilgisayar, kontrol, elektrik) ana bilim dallarında eğitim/öğretime 1986-1987 yılında başlanmıştır.

1995-1996 yılında birinci sınıftan başlamak üzere uygulamaya konulan “Gaye-2000” adlı yeni program ile Deniz Harp Okulu müfredatları STCW-95 Sözleşmesi’ne (Uluslararası Gemi Adamı Yetiştirme Programı) uyumlu hale getirilerek meslek ve yabancı dil dersleri arttırılmış, dört yıllık kredi saat toplamları azaltılmış, proje dersi tek yarı yıldan iki yıla yayılmış, meteoroloji ve istihbarat dersleri programa ilave edilmiştir.

Hava Harp Okulu, Türk Hava Kuvvetleri’ne pilot adayı, komutan, lider ve yönetici subaylar yetiştirmek amacıyla kurulmuş askeri bir yüksek öğretim kurumudur. Öğrenim süresince askerlik, havacılık, spor, uçuş, bilgisayar ve yabancı dil eğitimlerinin yanı sıra havacılık, bilgisayar, elektronik, endüstri mühendisliği bölümlerinde lisans düzeyinde eğitim programları uygulanmaktadır.

Mezuniyet sırasında yapılan Uçuş Sağlık Muayenesini geçtikleri takdirde Pilot Adayı Havacı Subay olarak askeri pilot yetiştirilmek üzere uçuş eğitimine katılmaktadırlar. Okulun eğitim süresi dört yıldır. Okulda her bölümde ayrı ayrı verilen zorunlu ve seçmeli derslerin tümü mesleki alan derslerinden oluşmaktadır.

15 Temmuz darbe girişiminin ardından sıklıkla dile getirilen konu, askeri okul ders programlarının ideolojik bir aşılamayı andıracak formasyonda olduğu yönündedir. Öğrencilere detaylı bir Osmanlı ve Türkiye tarihi verildiği, savaşların en ince detayına kadar tarihsel ve siyasal boyutlarıyla incelendiği belirtilmekte; belki de başka hiçbir orduda bulunmayan bir diğer özellik olarak Türk subaylarına verilen düşünsel ve moral derslerden söz edilmektedir.

Buradan yola çıkan görüşlerin bir kısmı, askeri okulların ders programlarındaki içeriğin de sivilleşmesi için çalışmalara ağırlık verilmesi gerektiği yönündedir. Bu doğrultuda atılacak adımların asker ve sivil toplum arasındaki kopukluğu gidereceğine inanılmaktadır. Literatürde bu konuda yaygın bir ortak kanı olmasına karşın, askeri liselerin kaldırılması konusunda fikir ayrılıkları mevcuttur.

Bazı görüşler okulların tümüyle kapatılmasını desteklerken, bazıları da kurumların Osmanlı kökenine vurgu yaparak, eksikliklerinin giderilmesi gerektiğini ancak kaldırılmamaları gerektiğini ifade etmektedir. Her iki yaklaşımdan hangisinin daha olumlu sonuçlar doğuracağını şimdiden tahmin etmek zor olsa da sivilleşme yolunda atılacak adımların ülke için kayda değer katkılar sağlayacağı açıktır.

>> Türkiye’deki Askeri Okulların Tarihi

>> Mühendishane-i Bahri-i Hümayun

>>Mühendishane-i Berri-i Hümayun

>> Mekteb-i Tıbbiye (Tıp Okulu/Gülhane Askeri Tıp Akademisi)

>> Mekteb-i Harbiye (Harp Okulu)

>> Askeri Liselerin Tarihçesi (Askeri İdadiler)

>> Askeri Ortaokulların Tarihçesi (Askeri Rüşdiyeler)

>> Cumhuriyet Döneminde Askeri Okullar

Kaynak: https://insamer.com – Türkiye’deki Askeri Okulların Tarihi (Derleme Şule Sağlam Ridha)

Yorum yapın