Günümüzde Askerlik Sistemi – Askerlik Hizmet Çeşitleri Nelerdir?

Mevcut askerlik sisteminin temelini, 1111 sayılı Askerlik Kanunu oluşturmaktadır. Söz konusu Kanun kapsamında halen uygulanan askerlik hizmet çeşitleri: 6 ay kısa dönem, 12 ay yedek subay, 12 ay er/ erbaş, dövizle askerlik ve bedelli askerlik olarak sıralanmaktadır.

Bununla birlikte geçmiş dönemlerde, kamu kurum ve kuruluşları ile Millî Eğitim Bakanlığında askerlik (yedek subay, erbaş ve er) gibi standart olmayan askerlik uygulamaları da yapılmıştır.

Kamu kurum ve kuruluşlarında askerlik, 1987 ve 1991 yılları arasında uygulanmış, ancak bakanlıkların hazırlıklarının yetersiz olması ve yükümlülerin yanlış istihdam edilmesi sonucu, kamuoyunda oluşan tepki nedeniyle uygulamaya son verilmiştir.

Millî Eğitim Bakanlığında askerlik ise 1076 sayılı Yedek Subay ve Yedek Askeri Memurlar Kanunu’nun ek 7 ve 1111 sayılı Askerlik Kanunu’nun ek 4. maddelerinde düzenlenmiştir. Buna göre TSK’nın gereksinim duyduğundan fazla yedek subay adayı olması durumunda, yedek subay ve erlerden mesleği öğretmen olanların Millî Eğitim Bakanlığının ihtiyaç göstermesi ve bu ihtiyacın Genelkurmay Başkanlığınca uygun görülmesi üzerine, Bakanlar Kurulu kararı ile tespit edilen süre kadar temel eğitimden sonra, Millî Eğitim Bakanlığı emrinde öğretmen olarak görevlendirilmesi şeklinde uygulanabilmektedir.

6 Ay Kısa Dönem Askerlik

4 yıl ve daha fazla süreli okul mezunlarından ihtiyaç fazlası olanlar, kısa dönem er statüsüne ayrılmakta ve yedek subayların hizmet süresi olan 12 ayın yarısı kadar askerlik hizmeti yapmaktadırlar.

2005–2016 yılları arasında 4 yıllık fakülte, akademi, yüksekokul, enstitü mezunları ile bunların dengi olduğu YÖK Başkanlığınca kabul edilen yurtdışı yüksek öğrenim kurumlarından mezun olanların yaklaşık %95’inin, kısa dönem askerlik yaptığı ifade edilmektedir.

12 Ay Yedek Subaylık

4 yıl ve daha fazla süreli okul mezunlarından Türk Silahlı Kuvvetlerinin ihtiyacı kadar olanlar ise 1076 sayılı Yedek Subaylar ve Yedek Askeri Memurlar Kanunu 3. maddesi (c) ve (d) bentleri esaslarına göre yedek subay olarak askerlik hizmetini yerine getirmektedirler.

Yedek subaylık uygulamasının başlıca amacı, Harp Okulu kaynaklı sınıflar dışında ihtiyaç duyulan teknik personeli temin edebilmektir. Ayrıca seferde ihtiyaç duyulabilecek subay ihtiyacının tamamlanmasını da kolaylaştırmaktadır.

12 Ay Er veya Erbaş Olarak Askerlik

Yukarıda sayılan kısa dönem askerlik ve yedek subaylığa ayrılanların dışında kalanlar, kısaca 4 yıldan daha az süreli okul mezunları 1111 Sayılı Askerlik Kanunu’na tabidirler ve askerlik hizmet süreleri 12 aydır.

Dövizle Askerlik

Yabancı bir ülkede bulunan vatandaşların, askerlik hizmetlerini yerine getirmelerinde kolaylık sağlamak ve muvazzaflık hizmet süreleri boyunca Türkiye’ye gelerek, bulundukları ülkedeki oturma ve çalışma haklarını kaybetmelerini önlemek maksadıyla dövizle askerlik sistemi uygulanmaktadır.

Dövizle askerlik hizmetinden yararlanabilmek için yabancı ülkede işçi veya işveren sıfatıyla oturma veya çalışma iznine sahip olmak, toplam en az üç yıl süre ile fiilen yabancı ülkede bulunmak, 38 yaşını tamamladıkları yılın sonuna kadar 1.000 Avro veya karşılığı kadar yabancı ülke parasını, başvuru tarihinde ödemek gerekmektedir.

Bedelli Askerlik

Osmanlı döneminde kur’a sisteminin aksaklıklarını gidermek, devlete maddi kaynak sağlamak, yakın zamanda ise devlete katkı ile birlikte hem ihtiyaç fazlasını eritmek hem de yükümlülerin taleplerini karşılamak amacıyla uygulanan askerlik sistemidir.

Bedelli askerlik hizmeti son olarak 1111 Sayılı Askerlik Kanunu’nun geçici 52. maddesi kapsamında 13 Aralık 2014–13 Şubat 2015 tarihleri arasında uygulanmıştır. Ayrıca son olarak 2018-2019 yıllarında belirlenmiş dönemler halinde uygulanmıştır. Bedelli askerlik uygulaması son otuz yılda altı kez uygulanmıştır.

Kaynak: dergipark.gov.tr – Türkiye’nin Askerlik Sisteminin Tarihsel Süreç Bağlamında İncelenmesi (Cengiz ÖZGÜN)

Yorum yapın