Mekteb-i Tıbbiye (Tıp Okulu/Gülhane Askeri Tıp Akademisi) Nasıl Kuruldu?

Osmanlı İmparatorluğu’nun Batılı tarzda açılan üçüncü okuludur. Öncesinde hekimler medreselerde yetişmekte idi. İlk tıp medresesi Kanuni Sultan Süleyman devrinde Süleymaniye Medresesi’nin yanında açılmıştır. 1826’da II. Mahmud döneminde açılan Mekteb-i Tıbbiye’de (okulun ilk adı Tıbhane-i Amire ve Cerrahane-i Mamure) yabancı dille (Fransızca) eğitim yapılmıştır.

Okulun kuruluş amacı, Asakir-i Mansure-i Muhammediye ordusuna doktor yetiştirmekti. İlk zamanlar okul dershane niteliği tam olarak taşımadığından dersler, camilerdeki gibi hasır üzerine diz çökerek iki saatlik eğitimler şeklinde yapılırdı, kadavra kullanmak yasak olduğundan cerrahi eğitimde mankenler kullanılırdı.

Sene sonlarında sınıf atlamak için sınav yapılmaz, öğretmenler başarılı gördükleri öğrencileri birer hatta ikişer yıl atlatarak üst döneme geçirebilirlerdi. Toplam eğitim süresi olan dört yılı bitirenler doktor olarak görev yapmak üzere ilgili yerlere gönderilirdi.

Okul, 1838 yılında Galatasaray’a nakledildi ve okulun açılışı padişahın fermanı okunarak yapıldı. Okulun idadi kısmı ise 1845 senesinde açıldı ve eğitim süresi altı seneye çıkarıldı. 1856 yılında okulun içinden üstün yetenekliler sınıfı oluşturularak bu sınıfın öğrencilerine Arapça, Farsça ve Türkçe en titiz incelikleriyle öğretildi ve ilk defa bir Tıp Sözlüğü oluşturuldu; pek çok yabancı tıp kitabı çevrildi.

Mekteb-i Tıbbiye (Tıp Okulu-Gülhane Askeri Tıp Akademisi) Nasıl Kuruldu

1856 senesine gelindiğinde Türkçe tıp eğitimi vermek üzere Tıbbiye-i Mülkiye açıldı, ayrıca Cemiyet-i Tıbbiye-i Osmaniye adlı bir tıp akademisi de kuruldu. Ancak Türkçe eğitime 1869 senesinde başlanabildi. Okuldaki askeri doktor adaylarının pratik yapma imkânlarının yeterli olmayışından ötürü, mezuniyet sonrasında Haydarpaşa Askeri Hastanesi, Ameliyat ve Tatbikat Mektebi kuruldu ve öğrencilerin burada pratik yapmaları kararlaştırıldı.

Haydarpaşa’dan ilk mezun olanlar arasından sınavla 18 kişi seçilerek Paris ve Viyana’ya gönderildi. Türkiye’ye döndüklerinde yabancı hocaların yerlerini alan bu Türk askeri doktorlar, askeri okullarda eğitim görevini de üstlendi. 1898 yılına gelindiğinde Sarayburnu’ndaki Gülhane Askeri Rüşdiye binası tadilattan geçirilerek 150 yataklı bir hastane haline getirildi. Böylece ikinci askeri tatbikat okulu olarak Gülhane Tababet-i Askeriye Tatbikat-ı Mektep ve Seririyatı kurulmuş oldu.

Okulun mezunlarından ilk birkaç kişi Almanya’ya eğitime gönderildi. Bu kişiler İstanbul’a döndüklerinde farklı hastanelerde çalışmaya başladı. Ayrıca hemşire  ve  hastabakıcı olarak çalışmak üzere gelen Almanlar da oldu. Ancak 1. Dünya Savaşı’nın başlamasıyla ülkedeki Almanlar geri döndü. Gülhane artık tümüyle Türk ekiplerin çalıştığı bir yer haline geldi. Aralık 1918’de Gülhane’yi Fransızlar işgal etti. Bina ancak 1923 yılında eski işlevine geri dönebildi. 1941 yılına kadar İstanbul’da kalan Gülhane, daha sonra Ankara’ya taşındı.

Mekteb-i Tıbbiye’de okutulan dersler, Tıbhane ve Cerrahane’de ayrı ayrı görülüyordu. Humbaracı Konağı’nın alt katı Tıbhane, üst katı Cerrahane’ye ayrılmıştı ve Fransızca eğitim veriliyordu. İlk zamanlarda öğrenciler Tıbhane’ye sınavsız alınıyordu, ancak daha sonra sayı artınca girişler için öğrenci adayları sınava tabi tutuldu. Öğrenciler günde iki saat ders görüp öğle yemeğini okulda yerler ve ayda 20 kuruş da para alırlardı. Tıbhane öğrencileri geceleri evlerinde kalırken, Cerrahane öğrencileri yatılı öğrencilerdi.

Öğrencilerin sınıf geçmeleri sınava değil, öğretmenlerinin kanaatlerine bağlıydı. 1843 yılından itibaren öğrenciler sınavlara tabi tutulmaya başladılar. 1922 yılından itibaren okula kız öğrenciler de alınmaya başlandı.

Gülhane Askeri Tıp Akademisi, 15 Temmuz darbe girişiminin ardından Sağlık Bakanlığı’na bağlanmış ve sivilleşme yolunda önemli bir adım atılmıştır.

>> Türkiye’deki Askeri Okulların Tarihi

>> Mühendishane-i Bahri-i Hümayun

>>Mühendishane-i Berri-i Hümayun

>> Mekteb-i Tıbbiye (Tıp Okulu/Gülhane Askeri Tıp Akademisi)

>> Mekteb-i Harbiye (Harp Okulu)

>> Askeri Liselerin Tarihçesi (Askeri İdadiler)

>> Askeri Ortaokulların Tarihçesi (Askeri Rüşdiyeler)

>> Cumhuriyet Döneminde Askeri Okullar

Kaynak: https://insamer.com – Türkiye’deki Askeri Okulların Tarihi (Derleme Şule Sağlam Ridha)

Yorum yapın