Mühendishane-i Bahri-i Hümayun Nasıl Kuruldu? Deniz Mektebi

Günümüzdeki İstanbul Teknik Üniversitesi ve Deniz Harp Okulu, Mühendishane-i Bahri-i Hümayun‘un içinden ayrılarak oluşmuştur. 18. yüzyılın ikinci yarısı, Osmanlı’da Batılı tarzda askeri okulların açılmaya başladığı dönemdir. 1768 Osmanlı-Rus Savaşı’nda Osmanlı kuvvetlerinin yenilgisinin ardından, Cezayirli Gazi Hasan Paşa bir deniz mektebi açılması tavsiyesinde bulunmuştur.

Baron de Tott ve Hasan Paşa’nın ısrarları üzerine Mühendishane-i Bahri-i Hümayun’un açılması kararlaştırılmıştır. İlk açıldığında 10 öğrencisi bulunan okulda bir hoca (günde 90 akçeli), bir muavin (günde 30 akçeli), bir laboratuvar memuru (günde 20 akçe yevmiyeli) çalışmaktadır. Öğrencilere günlük 12’şer akçe harçlık verilmekte,  hem  çalışanlar  hem de öğrenciler günlük yirmi kuruş yemek parası almaktadırlar.

Okulda ağırlıkla  Fransız  asker ve uzmanların etkisi görülür; hatta Napolyon Bonapart dahi Osmanlı askerlerinin eğitimi için İstanbul’a gelmek üzere başvuruda bulunmuş ancak başka yerde görevlendirilmiştir. Okulda en çok matematik ve askerlik dersleri verilmiş, matematik derslerini önce Türk öğretmenler vermiş ancak sonra Fransız öğretmenler Türklerin yerini almıştır.

Okul daha sonra İstihkâm Okulu adı altında eğitim vermiştir. Önceki okulda Baron de Tott tarzı eğitim uygulanmakta ve öğrencilere Tott’un tutturduğu notlar, yine öğrencilerden biri tarafından okutulmakta iken, İstihkâm Okulu’nda Fransız kitapları Türkçeye çevrilerek öğrencilere okutturulmuştur.

Mühendishane-i Bahri-i Hümayun Nasıl Kuruldu Deniz Mektebi

Fransız hükümetinin müttefiki olan Rusya’nın talebi üzerine, Fransa’nın eğitmen askerlerini İstanbul’dan geri çekmesiyle okuldaki uygulamalı dersler yarıda kalmış, ancak diğer dersleri Türkler verdiği için derslerin bir kısmı devam etmiştir. İlerleyen yıllarda Osmanlı askerlerini eğitmek üzere İngiltere ve İsveç’ten de subay, mühendis ve teknisyenler İstanbul’a gelmiştir.

1795 yılında Mühendishane-i Bahri-i Hümayun genişletilmiş ve Hasköy’de açılan Mühendishane-i Berri-i Hümayun’la birleştirilmiştir. Her iki okulun öğrencileri ortak öğretmenlerden dersler almıştır.

III. Selim döneminde ise kara ve deniz mühendishaneleri ayrılmıştır. Ancak Napolyon’un Mısır’ı işgali sebebiyle okuldaki gelişimle fazla ilgilenilememiştir. Bu dönemde III. Selim ilgisini Mısır’a yöneltmek zorunda kalmıştır. Takvimler 1806’yı gösterdiğinde, Mühendishane-i Bahri binası için Haliç’te geniş bir alanda inşaata başlanmış ancak Kabakçı İsyanı’ndan ötürü bina tamamlanamamıştır. 1821’de Kasımpaşa’da çıkan yangın okul

binasına da sıçramış, tersane Parmakkapı’daki bir biçki mağazasına taşınmıştır ki, bu bina okulun üçüncü binasıdır. Okulda zamanla bir matbaa da kurulmuş ve burada çeşitli denizcilik haritaları basılmıştır. II. Mahmud döneminde binadaki kısıtlı imkânlar padişaha bildirilmiş, tersane yakınındaki Deniz Hastanesi’nin bulunduğu tepedeki Cezayirli Hasan Paşa’nın evi satın alınarak yıkılmış ve burada bir tersane inşaatına başlanmıştır. Okul ise Heybeliada’daki Bahriye Kışlası’na taşınmıştır. 1838’de okula artık lise mezunlarının alınması kararı verilerek okul bir yüksekokula çevrilmiştir. Tanzimat’a kadar okulun adı (Mühendishane-i Bahri-i Hümayun) pek çok defa değiştirilmiştir.

Okula, Bahriye Mektebi olarak anıldığı dönemde, okuma yazma bilmeyen çocuklar alınmış, ancak daha sonra lise öğrenimini bitirmiş olanların okula kaydedilmesi kararlaştırılmıştır. Bu öğrencilerin Darülfunun’da yetiştirilmesi öngörülmüş ancak Darülfunun açılmadığından ötürü öğrenci ihtiyacı oluşmuş ve Darülfunun açılana kadar 14-16 yaş arasındaki, Kur’an’ı hatmetmiş ve sülüs yazabilen çocukların okula alınması ve öğrenci sayısının da en fazla 120 olması kararlaştırılmıştır.

>> Türkiye’deki Askeri Okulların Tarihi

>> Mühendishane-i Bahri-i Hümayun

>>Mühendishane-i Berri-i Hümayun

>> Mekteb-i Tıbbiye (Tıp Okulu/Gülhane Askeri Tıp Akademisi)

>> Mekteb-i Harbiye (Harp Okulu)

>> Askeri Liselerin Tarihçesi (Askeri İdadiler)

>> Askeri Ortaokulların Tarihçesi (Askeri Rüşdiyeler)

>> Cumhuriyet Döneminde Askeri Okullar

Kaynak: https://insamer.com – Türkiye’deki Askeri Okulların Tarihi (Derleme Şule Sağlam Ridha)

Yorum yapın