Türkiye’deki Askeri Okulların Tarihi – Osmanlı İmparatorluğunda Açılan Askerli Okullar Nelerdir?

15 Temmuz darbe girişiminin ardından Türkiye’deki bütün askeri liseler kapatıldı. Harp okullarına ise dokunulmadı. Daha doğrusu, Millî Savunma Bakanlığı bünyesinde, Millî Savunma Üniversitesi adıyla yeni bir üniversite kurulması kararlaştırıldı ve üniversitenin kurmay subay yetiştirmek ve lisansüstü eğitim vermek amacıyla kurulan enstitüler ile kara, deniz ve hava harp okulları ve astsubay meslek yüksekokullarından oluşturulması planlandı.

Üniversitenin rektörünün ise, Millî Savunma Bakanı’nın önereceği ve Başbakan’ın uygun göreceği üç aday arasından Cumhurbaşkanı tarafından seçileceği duyuruldu. Bundan böyle askeri okulların müfredatı Millî Savunma Bakanlığı’nca belirlenecek. Harp okulları ve astsubay meslek yüksekokulları kuvvet komutanlıkları bünyesinden alınarak Millî Savunma Bakanlığı altında olacak.

Öte yandan, meslek lisesi mezunları da artık harp okullarına başvurabilecek. Peki, eğitimde köklü reforma konu olan bu okullar ne zaman ve niçin kuruldu? Hangi aşamalardan geçti? İşte geçmişten bugüne, Türkiye Ordusu’na subay ve astsubay yetiştiren okulların kısa tarihi…

Türkiye’deki Askeri Okulların Tarihi - Osmanlı İmparatorluğunda Açılan Askerli Okullar Nelerdir.

Türkiye’deki askeri okulların tarihi, Osmanlı İmparatorluğu’na kadar uzanır. İmparatorluk için askeri okullar, “Batılılaşma”nın başladığı ilk kurumlar olmaları sebebiyle önem taşımaktadır. Eğitime hâkim olan Enderun ve medrese, Tanzimat’a kadar İmparatorluk içinde hâkim eğitim kurumları iken, Tanzimat’tan sonra askeri okullar bu kurumların âdeta yerini almış ve eğitimde ikili bir mücadele başlamıştır.

Osmanlı’nın son dönemi yaklaşırken, medreselerde din ağırlıklı eğitimin artması ve askeri okullarda Batılı uzmanlarca verilen dünyevi ilimlerin öne geçmesi, iki kesim arasındaki eğitim farklılığını ortaya koymuştur. Kurulacak olan genç Türkiye’nin eğitim sisteminde, askeri okullar bu tarihî sebepten ötürü her zaman seküler ilmin merkezi olarak kabul görecektir.

Tanzimat’la birlikte medreseler ve modern okullar olarak ikiye ayrılan eğitimde, ilk gruptakileri vakıflar, ikinci gruptakileri ise devlet sahiplenmiştir. Ekonomik olarak gittikçe fakirleşen vakıflar, zamanla medreseleri idare edememiş, devletin açtığı modern okullar ise yönetimden aldıkları destekle hızla ilerlemiştir. Masrafları karşılanmayan medreseler ise Cumhuriyet dönemindeki Tevhid-i Tedrisat Kanunu ile kapatılmıştır.

Osmanlı İmparatorluğunda Açılan Askerli Okullar Nelerdir?

Osmanlı İmparatorluğu içinde açılan askeri okullar sırasıyla Mühendishane-i Bahri-i Hümayun, Mühendishane-i Berri-i Hümayun, Mekteb-i Tıbbiye ve Mekteb-i Harbiye’dir. “Batılı tarzda eğitim”in ilk örneklerini teşkil eden bu okullar, Tanzimat Fermanı’ndan sonra tam anlamıyla Avrupalı tarza dönüşmüş, “idadiler (liseler)” ve “rüşdiyeler (ortaokullar)” olarak da eğitim vermişlerdir.

Osmanlı İmparatorluğu döneminde Enderun ve medreselerde verilen eğitimde her ne kadar yüksek bir kalite yakalanmış olsa da her iki kurum da 18. yüzyıldan itibaren dejenere olmaya başladığından bu dönemden itibaren askeri okullar eğitimin öne çıkan kurumları olarak algılanmaya başlanmıştır.

Osmanlı’nın yıkılmasının önüne geçebilmek için ilk olarak modernize edilmesi gereken yer “ordu” olarak görülmüş, askerlerin “eğitimi” için İstanbul’a yabancı uzmanlar getirilmiş, ayrıca ülkenin geleceğine dair pek çok kritik rapor bu uzmanlar tarafından hazırlanmış ve dönemin padişahına sunulmuştur. İmparatorluğun bünyesinde Tanzimat’tan sonra kurulan Batılı tarzdaki askeri okullar, Türkiye Cumhuriyeti tarihi boyunca seküler rejimin temsilcisi olarak ve Batı ile Osmanlı’yı buluşturan karakteriyle devam etmiştir.

Bugüne ise; Türkiye’de askeri eğitimden bahsederken liseler, askeri yüksekokullar ve lisans eğitimi veren harp okulları (Kara Harp Okulu, Deniz Harp Okulu, Hava Harp Okulu) olmak üzere üç ayrı kurumdan bahsetmek mümkündür. Askeri liseler, harp okullarına subay adayı öğrenci yetiştirmek üzere kurulmuştur.

İlk kez 1789 yılında II. Mahmut zamanında Harbiye-i Umumiye adıyla temelleri atılmış, 1839’da Kuleli Askeri Lisesi (o zamanki adıyla Kuleli Harp Okulu) adı ile eğitime devam etmiştir. Türkiye’de 15 Temmuz darbe girişimine kadar eğitimlerine devam eden, darbe girişimi sonrasında ise kapatılan bu askeri liseler şunlardır:

  • Kuleli Askeri Lisesi (İstanbul)
  • Maltepe Askeri Lisesi (İzmir)
  • Işıklar Askeri Hava Lisesi (Bursa)
  • Heybeliada Deniz Lisesi (İstanbul)

Askeri yüksekokullar ise; Kara Kuvvetleri Astsubay Meslek Yüksek Okulu (Balıkesir), Deniz Astsubay Meslek Yüksek Okulu (Yalova) ve Hava Teknik Okullar Komutanlığı (İzmir)’dır.

Lisans seviyesinde eğitim veren harp okulları ise, silahlı kuvvetlerin subay ihtiyacını karşılayan askeri okullardır. Kara, deniz ve hava harp okulları olarak üç ayrı alanda subay yetiştiren bu okullar sırasıyla Ankara ve İstanbul’da bulunmaktadır. Bu okullar eğitim işlevini halen sürdürmektedir. 15 Temmuz öncesinde okulların öğrenci ihtiyacı askeri ve sivil liselerden temin edilirken, artık sadece sivil liselerden öğrenci alınacaktır. Ayrıca daha önce meslek liselerinden öğrenci kabul etmeyen harp okullarına artık meslek lisesi mezunu öğrenciler de başvurabilecektir.

Türkiye eğitim tarihinde köklü bir reforma konu olan bu okulların tarihçesine bakacak olursak, harp okullarının kuruluşunun askeri liselerden önce olduğunu görürüz. Peki ama neden? Çünkü askeri liselerin ilki kabul edilen Kuleli Askeri Lisesi, Harp Okulu’nun yani o dönemdeki adıyla Mekteb-i Harbiye’nin eğitim düzeyinin yetersiz bulunması üzerine, Harp Okulu’na kaliteli ve başarılı öğrenciler alınması adına açılmış bir lisedir. Bu sebepten ötürü aşağıda okulların tarihçesi anlatılırken askeri lise kısmı sona bırakılmıştır.

>> Türkiye’deki Askeri Okulların Tarihi

>> Mühendishane-i Bahri-i Hümayun

>>Mühendishane-i Berri-i Hümayun

>> Mekteb-i Tıbbiye (Tıp Okulu/Gülhane Askeri Tıp Akademisi)

>> Mekteb-i Harbiye (Harp Okulu)

>> Askeri Liselerin Tarihçesi (Askeri İdadiler)

>> Askeri Ortaokulların Tarihçesi (Askeri Rüşdiyeler)

>> Cumhuriyet Döneminde Askeri Okullar

Kaynak: https://insamer.com – Türkiye’deki Askeri Okulların Tarihi (Derleme Şule Sağlam Ridha)

Yorum yapın